Leerdoelgericht werken en formatief evalueren

Formatief toetsen, formatief handelen, formatief evalueren. Het woord ‘formatief’ is ‘hot’ in onderwijsland. Ook leerdoelgericht werken is zo’n term. En vaak zijn formatief en leerdoelgericht werken twee zijden van dezelfde medaille. Ze horen bij elkaar.

 
Scholen kiezen er vanuit ambitie en visie voor om hiermee aan de slag te gaan. Het leerproces van de leerling wordt centraal gesteld. De bedoeling is het creëren van meer eigenaarschap bij de leerlingen, het vergroten van hun leermotivatie en/of de wens om ze meer betekenisvol te laten leren (Vernieuwenderwijs.nl).

Leerdoelgericht werken en formatief evalueren in theorie

En dan komt de vraag op: hoe maken we het leren zichtbaar voor leerlingen, ouders en onszelf? In deze vierde blog van dit schooljaar vertellen we hoe je IMYC kunt inzetten bij leerdoelgericht werken en formatief evalueren.
 
Bij IMYC werken we al jaren met leerdoelen en formatief evalueren (en handelen). We noemen dit het ‘Assessment for Learning’, waarover later meer.
 

Ingrediënten voor formatief evalueren

Belangrijke ingrediënten van formatief evalueren zijn volgens Clarke (2019) onder andere:

  • Een cultuur gericht op leren, waarin leerlingen en leraren een growth mindset hebben.*
  • Duidelijk geformuleerde leerdoelen die je bij je leerlingen bekendmaakt (leerdoelgericht werken).
    Dat hoeft niet per se aan het begin van de les, maar wanneer de nieuwsgierigheid is geprikkeld.
  • De leraar stelt samen met de leerlingen succescriteria op. Wanneer heb je een stap gemaakt?
  • Opbouwende feedback van klasgenoten en de leraar, die gericht is op wat goed gaat en beter kan.

*Een cultuur gebaseerd op de ‘growth mindset’ is hierbij niet een cultuur waarin alleen maar geloofd wordt in groei. Groei wordt in zo’n cultuur vanaf de eerste stap, hoe groot of klein ook, benoemd als succesje. Elke leerling kan een succes-stapje zetten! Door ze dat ook te laten ervaren als succes, ontstaat een basis voor leren en geloof in eigen groei (Dweck, 2012).

Leerdoelgericht werken en formatief evalueren
 

Leerdoelgericht werken en reflecteren

Naast de benodigde growth mindset wordt uit de ingrediënten-opsomming meteen duidelijk dat een belangrijke basis van formatief evalueren, leerdoelgericht werken is. Hierbij is ook ruimte voor persoonlijke leerdoelen.
 
IMYC en bijvoorbeeld de VO-raad (website) benadrukken, naast het belang van het geven van feedback in het leerproces, ook het reflecteren van de leerlingen. Je kunt heel veel kennis en vaardigheden opdoen, maar het krijgen van inzichten vergt (vaak) tijd en reflectie.
 

Formatief evalueren of handelen is meer dan alleen toetsen

Toetsrevolutie.nl (website) geeft een aantal basisprincipes voor formatief handelen. Formatief evalueren en handelen verschillen in definitie niet zoveel van elkaar. Formatief handelen wordt vaak gebruikt omdat het een bredere connotatie heeft. Het roept meer op dan alleen toetsen. Het is er in het hele leerproces. Zo is het een didactiek waarbij leerling en leraar meer grip krijgen op het leerproces van de leerling en niet een manier van toetsen.
 
Het gaat bij formatief handelen verder om constructive alignment. Dit is een betere afstemming tussen de door de leraar bepaalde leerdoelen, de leeractiviteiten van de leerling en de toetsing (summatief of formatief).

Formatief evalueren en leerdoelgericht werken in de praktijk

IMYC is een curriculum en concept in één waarin het draait om het samen verbeteren van leren. Het ondersteunt een cultuur die gericht is op leren. De stappen in het leerproces worden daarom ook zichtbaar gemaakt.
 
Met behulp van de leercirkel en de iconen voor de verschillende fasen leren leerlingen de verschillende stappen in hun proces herkennen. Afbeelding en iconen worden bijvoorbeeld in het onderwijsmateriaal opgenomen of zichtbaar gemaakt in de lokalen.
 
Zoals in deze afbeelding van het leerproces zichtbaar is, wordt de focus pas op leerdoelen gericht nadat een prikkelende, nieuwsgierig makende startactiviteit heeft plaatsgevonden en nadat de al aanwezige kennis en vaardigheden zijn opgehaald.

Leerdoelgericht werken en eigenaarschap

In het curriculum van IMYC zijn vakgerichte, persoonlijke en internationale leerdoelen beschreven. De leraar gebruikt deze om met leerlingen het gesprek aan te gaan over de succescriteria. Wat betekent het als we dit leerdoel een beetje, of al iets beter hebben gehaald? Wat kun, weet of begrijp je dan? En wat merken anderen daarvan? Door deze activiteit worden de leerlingen mede-eigenaar van de leerdoelen.
 
Nadat de leerdoelen helder zijn, gaan leerlingen aan de slag met onderzoeks- en verwerkingsactiviteiten. Dit zijn taken die de leerlingen stimuleren om leerdoelgericht te werken. Hierin komen zowel de vakinhoudelijke, persoonlijke als de internationale leerdoelen aan bod.
 
In de fase van het zogenaamde ‘Reflective Journal’ reflecteren de leerlingen op wat zij geleerd hebben. Daarbij hebben ze ook aandacht voor de vakoverstijgende links met het centrale thema. Denk aan thema’s als Ontdekken, Overwinnen of Identiteit. De leerlingen denken ook na over wat het onderwerp en de materie voor henzelf betekenen.
 

Formatief evalueren met het Assessment for Learning (A4L)

In het Assessment for Learning – het formatief evalueren – wordt een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt. Vanuit de eerder uitgelegde growth mindset wordt bekeken welke successtap de leerling heeft gemaakt in een specifiek leerdoel.
 
Voor de grote vaardigheidsdoelen zijn in het curriculum rubrics geformuleerd. Hiermee bepaalt de leerling zelf, een klasgenoot en de leraar hoe ver hij of zij gevorderd is in het behalen van dat leerdoel.
 
Omdat de grote vaardigheidsdoelen op meerdere plekken in het curriculum naar voren komen, kan in de loop van de tijd de groei in het leerdoel zichtbaar gemaakt worden. Zo wordt op een formatieve manier leren zichtbaar gemaakt met IMYC.
 
Kortom: zo ondersteunt en versterkt IMYC het leerdoelgericht werken, formatief evalueren en handelen.
Reflecteren IMYC
 

Bronnen

  • Clarke, S. (2019). Leren zichtbaar maken met formatieve evaluatie. Rotterdam: Bazalt Educatieve Uitgaven.
  • Dweck, C. (2012). Mindset: how you can fulfil your potential. London: Robinson.

 

Verder lezen

Meer weten over IMYC?

Kijk gerust eens rond op onze website of die van Curriculum 10-14. Met al je vragen helpen we je graag verder via info@imyc-nederland.nl
 
Volg ook onze nieuwsbrieven of abonneer je via de sociale media op IMYC/Curriculum 10-14 als je op de hoogte wilt blijven. Er zijn geregeld digitale Community-bijeenkomsten waar je van harte welkom bent.
 
Aanmelden voor de nieuwsbrieven
 
IMYC
Facebook | LinkedIn | Instagram
 
Curriculum 10-14
Facebook | Instagram

'Het onderwijs van Great Learning Nederland gaat naast vele jaren onderwijservaring wereldwijd uit van onderzoeken uit de hersenwetenschap.'